Kiedy sterylizacja parowa NIE jest właściwą metodą?
Współczesne standardy sanitarne bezwzględnie wymagają stosowania jałowych narzędzi medycznych, opatrunków, akcesoriów, a w niektórych przypadkach również substancji używanych w medycynie i kosmetologii. Są dwie możliwości – albo korzystanie z produktów jednorazowych, sprzedawanych w jałowych opakowaniach, albo sterylizacja materiałów medycznych jedną z kilku uznanych metod. Najpopularniejsza jest sterylizacja medyczna z użyciem pary wodnej, ale trzeba pamiętać, że metoda ta ma swoje ograniczenia.
Spis treści:
Sterylizacja materiałów medycznych za pomocą pary – metoda najpopularniejsza, ale… nie zawsze najlepsza
Sterylizacja, wykonywana w sterylizatorze parowym (autoklawie), jest zdecydowanie najpopularniejszą metodą. Wynika to przede wszystkim z prostoty procesu, powszechnej dostępności urządzeń i materiałów eksploatacyjnych oraz niewielkich kosztów. Wyposażenie małego gabinetu lekarskiego czy salonu kosmetycznego w niezbędny sprzęt nie wiąże się z nadmiernymi wydatkami, wdrożenie (głównie szkolenie personelu i wprowadzenie niezbędnych procedur) przebiega płynnie, a bieżąca eksploatacja jest niekłopotliwa. Ogromne znaczenie ma też fakt, że taką metodą można sterylizować niemal wszystkie popularne narzędzia i akcesoria wielokrotnego użytku, używane przez lekarzy i pielęgniarki, przez podologów, tatuażystów, kosmetyczki, manicurzystki i fryzjerów. Najczęściej instrumenty te wykonane są z odpornej na wysoką temperaturę stali i mają niewielkie gabaryty, pozwalające na umieszczenie pakietu sterylizacyjnego w komorze małego autoklawu.
No właśnie, powiedzieliśmy „niemal wszystkie”. W niektórych, specjalistycznych procedurach medycznych (leczeniu lub/i diagnostyce) stosuje się zaawansowane narzędzia i akcesoria. Niekiedy skomplikowane, a niemal zawsze delikatne – bo składające się np. z wrażliwych elementów optycznych, modułów elektroniki, okablowania itp. Przykładem mogą być endoskopy, sondy USG, światłowody czy soczewki okulistyczne. Wilgoć i wysoka temperatura są dla nich zabójcze, więc popularna sterylizacja parą wodną pod ciśnieniem (temperatura przekraczająca 120 st. C) nie wchodzi w grę.
Innego rodzaju problem pojawia się, gdy zachodzi konieczność wyjaławiania substancji chemicznych, związków mineralnych czy roztworów olejowych (np. przed sporządzeniem preparatów farmaceutycznych). W tym przypadku również nie możemy zastosować sterylizacji parą wodną, bo często są to substancje nieodporne na działanie wody lub nieprzenikalne dla wilgotnego ciepła.
Sterylizacja plazmowa lub sterylizacja gorącym powietrzem, czyli alternatywa dla sterylizacji parą wodną
Odpowiednim rozwiązaniem dla sterylizacji materiałów medycznych wrażliwych na temperaturę jest sterylizacja plazmowa. Do neutralizacji bakterii, wirusów i grzybów wykorzystuje ona właściwości nadtlenku wodoru (H2O2) oraz promieniowania UV. Proces przebiega w temperaturze ok. 50 °C, czyli o ponad połowę niższej od temperatury w komorze sterylizatora parowego. Oznacza to pełne bezpieczeństwo dla delikatnych instrumentów i elektroniki medycznej.
Do sterylizacji substancji chemicznych wrażliwych na wodę używa się metody sterylizacji suchym gorącym powietrzem. Powietrze, podgrzane w komorze sterylizatora do temperatury 160 lub 180 stopni Celsjusza, powoduje stopniowe utlenianie komórek w wirusach, bakteriach i grzybach. Proces ten jest prostszy (nie ma potrzeby dostarczenia wody), ale wymaga dłuższego czasu, co przekłada się na energochłonność. Oczywiście nie można w ten sposób wyjaławiać materiałów medycznych wrażliwych na wysokie temperatury.
Jaka metoda sterylizacji jest najskuteczniejsza?
Najprostsza odpowiedź brzmi – „każda, o ile zostanie dopasowana do konkretnych potrzeb i prawidłowo przeprowadzona”. Wszystkie omawiane metody są powszechnie uznane, i choć cieszą się różną popularnością, dają ten sam skutek – czyli neutralizację drobnoustrojów (w tym – w formie przetrwalnikowej).
Kluczem jest stosowanie zaleceń i staranne wykonywanie kolejnych czynności przewidzianych procedurą reprocesowania – na etapie przygotowania materiałów medycznych do sterylizacji, kontroli parametrów czynnika sterylizującego (para wodna, plazma, gorące powietrze) i czasu ekspozycji na ten czynnik, a także – niezbędnej! – weryfikacji skuteczności sterylizacji za pomocą testów.
Specyficzne materiały eksploatacyjne
Należy pamiętać, że z racji odmiennych dla różnych metod parametrów fizycznych, również testy chemiczne (potwierdzające ich wystąpienie) muszą być specyficzne. Dlatego przy sterylizacji plazmą nie możemy korzystać z testów przeznaczonych do kontroli sterylizacji parowej. W tym przypadku trzeba użyć specjalnych produktów, np. testów do sterylizacji plazmowej PIS250 (dostępnych w ofercie sklepu Sterim). Warto tu wspomnieć, że wyspecjalizowanych produktów używa się również przy testach biologicznych (wskaźnikami przeznaczonymi do testowania biologicznego przy sterylizacji plazmowej są testy Sterim PBI-050).
W przypadku sterylizacji gorącym suchym powietrzem odpowiednim produktem będą testy do sterylizacji gorącym powietrzem HIS250. Przy okazji warto wspomnieć o specjalnych opakowaniach nylonowych, służących do przygotowania pakietów do sterylizacji suchym powietrzem.
